Ekvatorda kuz umuman boʻlmaydi
Biz uchun toʻrt fasl odatiy narsa, lekin dunyoning hamma joyida bunday emas. Ekvator yaqinida yil davomida havo deyarli bir xil boʻladi, shuning uchun u yerda kuz ham, qish ham sezilmaydi. Tropik mintaqada yashovchi odamga "kuz nima" degan savolni tushuntirish oson emas: ularning hayotida bunday fasl yoʻq.
Janubiy yarim sharda kuz bahorda keladi
Bizda kuz sentabrdan boshlanadi, lekin Yerning janubiy yarim sharida (masalan, Avstraliya yoki Argentinada) kuz mart oyida boshlanib, mayigacha davom etadi. Yaʼni biz kuz libosini kiyganda, ular bahorni kutib oladi. Hammasi Yerning Quyoshga nisbatan qiyshayishiga bogʻliq.
Barglar nega sargʻayadi?
Yozda barglar yashil boʻladi, chunki ularda xlorofill degan modda koʻp. Aynan u quyosh nuridan oziq hosil qiladi va bargga yashil rang beradi. Kuzda kun qisqaradi, havo soviydi va daraxt xlorofill ishlab chiqarishni toʻxtatadi. Yashil rang yoʻqolgach, bargdagi boshqa ranglar, sariq va qizil, koʻrinadigan boʻladi. Baʼzan barg bir necha kun ichida rangini butunlay oʻzgartirishi mumkin.
Qushlar issiq oʻlkalarga uchib ketadi
Kuz kelishi bilan koʻplab qushlar issiq mamlakatlarga yoʻl oladi. Sabab oddiy: havo sovuydi, hasharot va boshqa ozuqa kamayadi. Baʼzi qushlar bu safarga minglab kilometr yoʻl bosadi va har yili oʻsha bir xil yoʻnalish boʻylab uchadi. Bahorda esa ular yana ortga qaytadi.
"Kuz" soʻzi "hosil" bilan bogʻliq
Koʻp tillarda "kuz" degan soʻz aslida "hosilni yigʻish" maʼnosidagi soʻzlardan kelib chiqqan. Bu bejiz emas: kuz asrlar davomida dehqon uchun eng muhim davr boʻlgan, aynan shu paytda bir yillik mehnatning mevasi yigʻib olinadi. Shuning uchun koʻp xalqda kuz toʻkin-sochinlik fasli hisoblanadi.
Toʻkilgan barg yoʻlda xavf tugʻdiradi
Chiroyli koʻringan narsa baʼzan xavfli boʻlishi mumkin. Yoʻlga toʻkilgan nam barglar siljib turadi: piyoda ham, velosipedchi ham osongina toyib ketishi mumkin. Avtomobil uchun esa bu yanada jiddiy: nam barg ustida tormoz masofasi bir necha barobar oshadi. Shuning uchun kuzda yoʻlda ehtiyot boʻlgan maʼqul.
Kuzda koʻpchilik toʻy qiladi
Statistikaga koʻra, eng koʻp toʻy aynan kuz oylariga toʻgʻri keladi. Buning sababi koʻp: hosil yigʻib olingan, havo issiq ham, sovuq ham emas, dasturxon uchun meva-chevaga toʻkinlik. Shu bois kuz nafaqat tabiat, balki odamlar hayotida ham bayramona fasl boʻlib qoladi.
Koʻp beriladigan savollar
Kuz qachon boshlanadi?
Shimoliy yarim sharda (shu jumladan Oʻzbekistonda) sentabrda, janubiy yarim sharda martda.
Barglar nega sargʻayadi?
Kuzda daraxt xlorofill (yashil modda) ishlab chiqarishni toʻxtatadi, shundan soʻng bargdagi sariq va qizil ranglar koʻrinadi.
Nega qushlar uchib ketadi?
Havo sovuydi va ozuqa kamayadi, shuning uchun koʻp qush issiq oʻlkalarga koʻchadi, bahorda qaytadi.
Ekvatorda kuz bormi?
Yoʻq. Ekvator yaqinida havo yil davomida deyarli bir xil, shuning uchun u yerda kuz sezilmaydi.
Сообщения из Facebook